Kâtib/Geridönüştürülebilir Transkripsiyon Aracı (GTA)

BL OR 25423 text  1928’deki Türk Dil Reformu, el yazısı Arap harflerinden uyarlanmış Osmanlı Türkçesi yazı sisteminin 600 yılı aşkın tarihine son verdi ve Latin harflerine dayalı yeni bir Türk yazı sistemini uygulamaya koydu. Bu noktada, Türkiye, yüzlerce yıllık geçmişe sahip edebî, tarihî ve kültürel gelenekle bağlantısını kaybetme tehlikesiyle karşı karşıyaydı. Buna karşılık, Türk akademisyenler, Arap alfabesiyle yazılmış çok değerli metin ve belgelerden oluşan geniş bir külliyatı mümkün olan en kısa sürede Latin harfli transkripsiyon versiyonlarına dönüştürme gibi külfetli bir görev üstlenmişti. Yaklaşık yüz yıldan beri transkripsiyon, Osmanlı edebî, tarihî ve kültürel metinleri üzerine çalışan akademisyenlerin temel projesi olmuştur.

Kültürel koruma projesinin aciliyeti, büyük ve oldukça geniş bir alana dağılmış el yazması nüsha gruplarının Latin harfli basımlarını oluşturma sürecinin, çoğu zaman, bir metnin el yazması nüshalarının temsilci örneklerinin incelenmesi ve Arap harfli kurucu nitelikteki edisyonların oluşturulması gibi temel adımları atlaması anlamına geliyordu. Sonuç olarak, orijinal metinlerin, Türkçe kelimelerin Arap alfabesiyle imlası ve Arap alfabesinin görsel niteliklerine dayanan retorik sanatlar gibi birçok önemli özelliği kayboldu.

Dijital teknolojilerin ve araçların ortaya çıkmasıyla araştırmacılar, bundan sadece yirmi-otuz yıl önce caydırıcı derecede zaman alıcı ve pahalı olabilecek transkripsiyon ve metin düzenleme görevlerinin kolaylıkla üstesinden gelme olanağına kavuştu. Bu araçlardan biri olan Scribe/Kâtib Türk transkripsiyon uzmanlarının ve Osmanlı konusunda uzman akademisyenlerin destekleriyle Washington Üniversitesi Bilişim Fakültesi araştırmacıları tarafından hazırlanmış dijital bir transkripsiyon aracıdır.

Scribe/Kâtib, her bir Latin harfini doğrudan Arap alfabesindeki karşılığıyla ilişkilendirerek Arap harfli orijinal metin ile Latin harfli transkripsiyon arasındaki boşluğu ortadan kaldıran dijital bir metin oluşturur. Sonuç, aynı kaynaktan Arap harfli dijital bir transkripsiyon üreten Latin harfli transkripsiyondur. Bu, Latin ve Arap harfli transkripsiyonlar arasında hiçbir boşluk olmaması ve herhangi bir Latin harf girdisinin, orijinal metinle doğrudan karşılaştırılabilecek Arap harfli bir çıktı üretmesi gerektiği anlamına gelir. Orijinal metinle karşılaştırılabilir Arap harfli bir çıktı üretmeyen herhangi bir girdi açıkça yanlıştır.

Güncel aracın görüntüsü soldan sağa doğru şöyledir: 1) standartlaştırılmış Latin harfli Osmanlı transkripsiyon alfabesi girişi için bir kutu 2) orijinal yazmanın dijital görüntüsünün yüklenebileceği bir resim görüntüleyici 3) kullanıcı Latin harfli transkripsiyon kutusuna harfleri girdikçe Arap harfli çıktının otomatik olarak göründüğü bir kutu. Sol taraftaki kutuya bir Latin harfi girildiğinde, Arap harfli çıktı için kullanıcının orijinal yazmadaki harf ya da işaretleri temsil eden transkripsiyon karakterini seçebileceği bir listenin yer aldığı açılır bir menü ekrana gelir.

Araç üzerindeki çalışmalarımız devam etmektedir. Scribe/Kâtib’in daha ileri sürümlerinde
seçeneklerin tasfiye edilmesi ve aracın belgeleme, proje yönetim sistemi, bir el yazması veri tabanıyla entegrasyonu gibi işbirlikçi özelliklerinin geliştirilmesine odaklanılacaktır.

Kullanım talimatlarını görüntüleyin veya indirin